De ene zeep is de andere niet: het verschil tussen traditionele en moderne zeep

 

Zeep is een eeuwenoud middel dat niet meer weg te denken is uit ons dagelijks leven. Een goede persoonlijke hygiëne draagt namelijk bij aan het gevoel van welzijn en de preventie van ziektes. Door de jaren heen zijn er tal van zeepsoorten ontwikkeld en de overgrote meerderheid van zepen die vandaag op de markt zijn, zijn synthetisch. Maar wat is nu het verschil tussen moderne en traditionele zeep? En wat te maken van de claims op verpakkingen zoals natuurlijk, organisch en biologisch?

Het aanbod aan zepen vandaag is immens en gevarieerd. Wandel door de supermarkt langs het schap voor persoonlijke hygiëne en u stuit op een muur aan huidreinigers in alle geuren en kleuren. Al deze producten staan zij aan zij in de winkel, en dienen hetzelfde doel. Toch is de meerderheid geen zeep, in de wetenschappelijke en juridische zin van het woord.

Traditionele zeep is het resultaat van verzeping

Zeep is een nauw omkaderde term die één specifieke substantie omschrijft die het resultaat is van een chemisch proces genaamd “verzeping”:

Een zeep is het resultaat van verzeping, een proces dat plaatsvindt door plantaardig of dierlijk vet (triglyceriden) te laten reageren met een zout met een hoge pH-waarde (een sterke base/alkali).

De vroegere Marseille-zeep is wat men traditionele zeep zou kunnen noemen, die voldoet aan bovenstaande definitie. Dit type zeepblok was redelijk agressief en kon de huid uitdrogen omwille van hoge PH-waarden. Veel experten raden het gebruik ervan af.

Tegenwoordig zijn Marseille (of gelijkaardige) zepen gecorrigeerd en verzacht, bijvoorbeeld door te toevoeging van olie of additieven. Toch bestrijkt deze categorie nog steeds een heel klein percentage van het totale zeepverbruik en -aanbod. De grote meerderheid van huidreinigers op de markt vandaag is synthetisch (1).

"Synthetische zeep” is dominant

Bijna alle producten die vandaag voor reiniging gebruikt worden, zijn synthetische detergentia. Synthetische detergentia worden gebruikt in vloeibare toiletzeep, douchegel, shampoo, waspoeders, vloeibare wasmiddelen, voor de handwas, voor de vaatwasser en meer. Ze hebben doorgaans een betere reinigingswerking dan traditionele zeep en zijn zachter voor de huid.

Sommige van deze producten worden zeepvrije zepen genoemd, net omdat ze niet het resultaat zijn van verzeping en dus weinig met traditionele zeep te maken hebben. Synthetische zeep komt bovendien ook voor in vaste vorm. Een zeepblokje kan op de traditionele manier gemaakt zijn (dus het resultaat van verzeping), maar net zo goed synthetisch.

Natuurlijke zeep bestaat niet

Traditionele zeep wordt weleens als een natuurproduct gezien. Niets is minder waar want zeep als zodanig komt nergens in de natuur voor. Aangezien zeep steeds het resultaat is van een chemisch proces, is het begrip natuurlijke zeep dus misleidend.

De consument verkiest producten van natuurlijke oorsprong omdat deze positieve connotaties oproept zoals gezond, veilig en vertrouwd. Ook dit is een misvatting omdat producten van natuurlijke oorsprong net zo goed schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid, zoals het geval is bij bepaalde traditionele zepen die de huid uitdrogen.

Wat met de claims op verpakkingen?

“Natuurlijk”, “organisch” of “biologisch” zijn termen waarmee marketeers gretig uitpakken op de verpakking van producten. Deze claim kan slaan op de toevoeging van een bepaald ingrediënt zoals olijfolie, avocado-olie, citroenverbena, oranjebloesem, lavendel … Een bio-logo is meestal een bewijs dat het product gecontroleerd is en in overeenstemming met bepalingen uit het bio-certificaat.

Om duidelijkheid te scheppen over wanneer een bepaalde claim op een verpakking mag, heeft de cosmeticasector een reclamecode (2) opgesteld. Bijvoorbeeld, de claim “natuurlijk” mag louter gebruikt worden voor:

- Eindproducten die geen enkele synthetische stof en/of synthetisch product bevat;

- Voor de opgegeven ingrediënten en op voorwaarde dat de term «natuurlijk» zich enkel tot dat bestanddeel (die bestanddelen) beperkt;

- Voor een percentage van ingrediënten zoals vastgelegd in de norm ISO 16128-1 en berekend volgens de norm ISO 16128-2, of elk ander referentiekader die minstens even veeleisend is.

De claim zegt dus niets over het maakproces van het product. Synthetisch gemaakte zepen kunnen natuurlijke ingrediënten bevatten, en ook omgekeerd kunnen traditionele zepen synthetische toevoegingen hebben. Een verpakking die gewag maakt van natuurlijke, organische of biologische zeep verwijst met andere woorden niet naar zeep die op een traditionele manier gemaakt is. 

 

 

Bronnen:

1) Soap and syndets: differences and analogies, sources of great confusion, L. Coiffard, C. Couteau, European Review for Medical and Pharmacological Sciences

2) Code inzake reclame en marketingcommunicatie voor cosmetische producten, mei 2020